Schleswig aan de Schlei: stad nabij Vikingverleden
Schleswig aan de Schlei: stad nabij Vikingverleden
Tijdens onze trip naar de Duits-Deense grensregio in Sleeswijk-Holstein doen we ook de stad Schleswig aan. Vanuit onze thuisbasis Flensburg rijden we in ongeveer drie kwartier naar deze kleine stad. De route is eenvoudig en rustig. Veel velden en weinig verkeer. Pas wanneer we Schleswig binnenrijden, zien we tussen de huizen en het groen de Schlei verschijnen: een lange en smalle zeearm van de Oostzee. Het is een stad die al eeuwen in alle rust aan het water ligt. Maar die rust was vroeger niet altijd even vanzelfsprekend…
Reisgids
kopen
Accommodatie
vinden
Treinreis
regelen
Schleswig: compact, historisch en verrassend veelzijdig
We beginnen onze ochtend bij het pand van de Kamer van Koophandel van Schleswig-Holstein. Hier begroet Kirsten Schmidt-Holländer van Touristeninformation Schleswig ons met een vriendelijk “Moin”. “Moin” is hier meer dan een groet. Het is een typisch Noord-Duits woord dat op elk moment van de dag past. Kort, vriendelijk en praktisch, precies zoals de mensen hier. Kirsten lacht. “Als iemand ‘Moin Moin’ zegt, dan is dat eigenlijk al te veel van het goede.”
Ze vertelt dat Schleswig een stad is met een lange en soms roerige geschiedenis. De regio was eeuwenlang het toneel van verschuivende grenzen tussen Denemarken en Duitsland. De grens liep nooit strak. Dorpen wisselden van land, families van nationaliteit. Die mengcultuur zie je nog steeds in namen, dialect en gewoontes.
Kirsten wijst op een oude kaart en vertelt over de Ochsenweg. Dat is de eeuwenoude handelsroute waarlangs vee van Jutland naar Hamburg werd gedreven. “Duizenden ossen trokken hier jaarlijks voorbij”, zegt ze. “De weg was letterlijk de levensader van de regio.” Langs die route ontstonden herbergen, markten en dorpen. Uiteindelijk ook Schleswig, dat na de verwoesting van het Vikinghandelscentrum Haithabu in 1066 uitgroeide tot het nieuwe machtscentrum.
We lopen verder langs het prachtige gebouwencomplex van de Evangelisch-Lutherischer Kirchenkreis Schleswig-Flensburg. Het is een rij statige bakstenen panden met kleine ramen en sierlijke bogen. De gevels ademen geschiedenis. Sommige delen stammen nog uit de middeleeuwen. Daarna bereiken we de Dom van St. Petri, het hart van de stad.
De Dom van St. Petri
Van buiten oogt de dom indrukwekkend. Het is een gotische hallenkerk op een romaans grondplan, gebouwd tussen de 13e en 15e eeuw. De toren is 112 meter hoog en werd pas in de 19e eeuw toegevoegd. Hij is nu de derde hoogste van Schleswig-Holstein. Binnen is het koel en stil. Kirsten leidt ons via het Petriportaal, een rijk versierd romaans toegangspoort, naar het schip van de kerk. Ze vertelt dat de gewelfschilderingen in het koor deels uit de 12e eeuw stammen. Ze zijn in de jaren dertig van de vorige eeuw gerestaureerd.
Het hoogtepunt is het Bordesholmer altaar van Hans Brüggemann uit het begin van de 16e eeuw. Het is een monumentaal houtsnijwerk met bijna vierhonderd figuren. Allemaal onbeschilderd, maar zo gedetailleerd dat ze bijna bewegen. Kirsten legt uit dat het altaar oorspronkelijk uit een klooster in Bordesholm komt. Midden 17e eeuw werd het naar Schleswig overgebracht. Ze wijst op kleine details: een hand die een beker vasthoudt, een gezicht dat zich afwendt. Brüggemann liet zich inspireren door Dürer.
Verderop zien we het grafmonument van koning Frederik I. Hij was in de 16e eeuw hertog van Schleswig en Holstein en later ook koning van Denemarken. Zijn macht lag dus precies in deze regio. Dat maakte hem een belangrijke figuur voor de stad. Frederik koos bewust voor Schleswig als zijn laatste rustplaats. De dom was het religieuze centrum van zijn hertogdom en daarmee de logische plek voor zijn graf.
Ook de bronzen doopvont uit 1480 staat hier. Daarnaast hangt het schilderij Blauwe Madonna van hofschilder Jürgen Ovens uit 1669. De dom is niet alleen een kerk. Het is een museum van geloof en kunst.
Beklimming van de Domtoren
Na de rondleiding beklimmen we de toren. Het zijn ongeveer 220 treden naar boven. De klim is de moeite waard. Onderweg zien we hoe dik de muren zijn en hoe smal de trappen worden. Boven wacht ons een panoramisch uitzicht over Schleswig, de daken van de oude stad en het Naturpark Schlei. Het water ligt rustig in het landschap en vormt een langgerekte strook die zich richting het oosten uitstrekt.
Vanuit het oude centrum naar de Klöndören van Holm
We vervolgen onze wandeling naar de Rathausmarkt en lopen door naar het voormalige Graukloster. Het is een Franziskaner klooster uit de 13e eeuw. De naam verwijst naar de grijze pij van de monniken. Later werd het klooster geïntegreerd in het huidige stadhuis. Binnen zijn nog delen van de oude kloostergang en muurschilderingen uit de 13e eeuw te zien. Kirsten vertelt dat het klooster ooit op de fundamenten van een Deense koningshof stond. Het is een mooi voorbeeld van hoe de geschiedenis hier letterlijk in lagen boven elkaar ligt.
We lopen verder over de Fischbrückstraße richting de Schlei. Ondanks het stralende weer is het opvallend rustig in de stad. Aan het water ligt de Holm, de oude vissersnederzetting die ooit een eiland was. Hier bezoeken we het Friedhof der Holmer Beliebung, het hart van de gemeenschap.
Deze begraafplaats hoort bij een eeuwenoude Totengilde uit 1650. Die bestaat tot op de dag van vandaag. Rondom staan kleine vissershuisjes met rozen langs de gevels en typische “Klöndören”. Dat zijn horizontaal gedeelde deuren waarachter men vroeger een praatje maakte zonder de deur helemaal te openen. Kirsten vertelt dat de mannen van de Holm zich ’s avonds nog steeds treffen bij “de Klöneck”. Daar wisselen ze op z’n Plattdeutsch de laatste nieuwtjes uit. Het is een plek waar traditie nog leeft.
Na afscheid van Kirsten lopen we een stukje langs de oever van de Schlei. De lucht is strakblauw en het water glinstert. Bij Bistro Zander’s Nordlicht vinden we een tafeltje aan het water. Het is fris door de wind, maar het zonnetje maakt alles goed. We bestellen matjes, jonge zoute haring. Dat is een streekgerecht dat hier bijna vanzelfsprekend op de kaart staat. Langs de woonboten wandelen we verder richting het Lornsen-Park. Daar nemen we de bus voor onze volgende excursie.
Op bezoek bij de Vikingen van Haithabu
Na een korte busrit langs het uiteinde van de Schlei komen we aan bij restaurant ODINS Haithabu. Hier stappen we uit. We lopen eerst langs de charmante St. Andreas Kirche zu Haddeby: een klein kerkje met een rustige ligging. Daarna volgen we het pad naar het hoofdgebouw van het Wikinger Museum Haithabu.
Bij de ingang ontmoeten we Ralf Bleile, directeur van het Staatsmuseum Archeologie van Schloss Gottorf. Hij begroet ons vriendelijk en geeft aan dat hij ons graag bijpraat over de geschiedenis van deze plek. Later op de middag moet hij in Schleswig een gastlezing geven. Daarom begint hij meteen met zijn verhaal. We voelen ons best vereerd dat juist hij ons rondleidt.
Op weg naar een van de grootste handelsplaatsen van Noord-Europa
We wandelen richting het gereconstrueerde Vikingdorp. De route is langer dan verwacht. Dat geeft Ralf de tijd om veel te vertellen. Hij legt uit dat Haithabu in de vroege middeleeuwen een van de grootste handelsplaatsen van Noord-Europa was. De nederzetting lag op een knooppunt van routes tussen Scandinavië, het Frankische Rijk en de Slavische gebieden. Hier kwamen goederen uit het Midden Oosten, Engeland en zelfs Zuid-Europa aan.
Vanaf een wal zien we het nagebouwde dorp al liggen. Het zijn maar enkele huizen. Ralf vertelt dat het er vroeger honderden waren. Haithabu had in zijn hoogtijdagen ongeveer duizend inwoners. Dat was voor die tijd een grote stad. De huizen stonden dicht op elkaar. De haven lag vol met schepen. Het was een drukke en internationale plek.
Bij de ingang van het museumpark neemt Ralf afscheid. Hij moet terug naar Schleswig voor zijn lezing. Wij kunnen het dorp in eigen tempo verkennen.
Reconstructie van Haithabu
Het huidige Haithabu bestaat uit houten huizen die zijn nagebouwd op basis van archeologische vondsten. De muren zijn van hout en leem. De daken zijn bedekt met riet. Binnen is het donker en koel. We zien een smidse, enkele grote woonhuizen en een werkplaats voor houtbewerking. Aan de rand van het dorp ligt een kleine pier aan de Schlei. Hier ligt een houten vaartuig dat is gebouwd volgens Vikingtechnieken. Het water vertoont geen enkele rimpeling. De stilte maakt het makkelijk om je voor te stellen hoe het hier ooit was.
Terug naar het museumgebouw
Na ons bezoek aan het dorp lopen we terug naar het museumgebouw. We gaan de tentoonstellingsruimte in. Hier blijven we bijna een uur, zo veel is er te zien. We bekijken sieraden van zilver en brons. We zien glazen kralen die ooit uit het Midden Oosten kwamen. Er liggen wapens, messen en speerpunten. Ook zijn er delen van echte Viking schepen te zien.
Een van de meest opvallende stukken is een houten runenstok. Het is een klein voorwerp, maar het trekt meteen de aandacht. Hout blijft zelden zo lang bewaard. In Haithabu kon dat wel door de natte bodem. Op de stok staat een korte tekst. De betekenis is eenvoudig en verrassend menselijk. Er staat “Kus me”. Het is een speelse boodschap uit een wereld die vaak stoerder lijkt dan hij was.
Verderop staat een gereconstrueerde poort van de oude stadsmuur. De opzet van de tentoonstelling is helder en rustig. We krijgen een goed beeld van het leven in Haithabu.
Rust aan de rand van de geschiedenis
Op het terras van het museum nemen we nog een drankje in het warme zonnetje. Daarna wandelen we terug naar de hoofdweg. Bij restaurant ODINS Haithabu worden we verwacht voor de avondmaaltijd. Het eten is goed en de sfeer is ontspannen. Hier praten we nog even na over alles wat we vandaag hebben gezien.
Terwijl we aan tafel zitten, kijken we terug op onze dag. Schleswig ligt nu rustig aan de Schlei. Maar hier, vlak buiten de stad, voel je hoe anders het ooit was. De handel, de schepen en de drukte zijn verdwenen. De geschiedenis ligt hier nog wel. En die maakt de rust van nu misschien nog wel specialer.
Veelgestelde vragen over Schleswig, Haithabu en de Schlei
Schleswig ligt in het noorden van Duitsland, in de deelstaat Sleeswijk-Holstein, tussen Flensburg en Kiel. De stad ligt direct aan de Schlei, een lange zeearm van de Oostzee. Vanuit Nederland bereik je Schleswig het snelst via de A7 richting Denemarken. Met de trein reis je via Hamburg naar Schleswig Bahnhof, dat net buiten het centrum ligt.
De Schlei is een 42 kilometer lange zeearm die vanaf de Oostzee het land in loopt. Het water slingert langs dorpen als Kappeln, Missunde en Fahrdorf en eindigt in het centrum van Schleswig. De Schlei lijkt op een fjord, maar is minder diep en heeft een andere geologische oorsprong. Het gebied is populair bij wandelaars, fietsers en watersporters.
Haithabu was in de vroege middeleeuwen een van de grootste handelsplaatsen van Noord-Europa. De nederzetting lag op een kruispunt van routes tussen Scandinavië, het Frankische Rijk en de Slavische gebieden. Hier kwamen goederen uit Engeland, het Midden-Oosten en Zuid-Europa samen. Door de verwoesting in 1066 raakte Haithabu in verval, waarna Schleswig het nieuwe machtscentrum werd. Tegenwoordig is Haithabu UNESCO-Werelderfgoed.
Het museum toont originele vondsten uit opgravingen rond Haithabu. Denk aan sieraden, munten, wapens, gereedschap, glaswerk en delen van Vikingschepen. Een opvallend object is een houten runenstok met de tekst “Kus me”, een zeldzaam persoonlijk bericht uit de Vikingtijd. De tentoonstelling laat zien hoe internationaal en verfijnd de cultuur hier was.
Het dorp is een reconstructie, maar volledig gebaseerd op archeologische vondsten. De huizen zijn gebouwd met hout, leem en riet, precies zoals rond het jaar 1000. Binnen zie je smidsvuren, werkplaatsen en woonruimtes. Aan de pier ligt een houten vaartuig dat met traditionele Vikingtechnieken is gebouwd. De locatie ligt op de plek van de oorspronkelijke nederzetting.
Voor het museum en het Vikingdorp samen heb je ongeveer twee tot drie uur nodig. De wandeling tussen museum en dorp duurt ongeveer tien tot vijftien minuten per richting. Wie ook langs de Schlei wil wandelen of in ODINS Haithabu wil eten, is al snel een halve dag zoet.
De Dom van St. Petri met het Bordesholmer altaar is het bekendste monument. Daarnaast zijn het Graukloster, de Holm (de oude visserswijk), Schloss Gottorf en het Archeologisch Museum belangrijke trekpleisters. Langs de Schlei vind je rustige wandelroutes en uitzichtpunten.
De lente en zomer zijn ideaal vanwege de lange dagen en de groene omgeving. In de herfst is het rustiger en sfeervol langs de Schlei. In de winter zijn het museum en de stad nog steeds goed te bezoeken, maar het Vikingdorp is dan minder levendig.
Ja. De stad is compact en goed te belopen. In één dag kun je de dom, de Holm, het Graukloster en Haithabu combineren. Wie meer tijd heeft, kan Schloss Gottorf of een boottocht op de Schlei toevoegen.
In Schleswig vind je veel visgerechten, zoals matjes en gebakken vis. In Haithabu serveert ODINS Haithabu moderne gerechten met regionale ingrediënten. Langs de Schlei liggen kleine cafés en bistro’s met uitzicht op het water.
Schleswig heeft een kleinschalig maar opvallend goed beoordeeld hotelaanbod, vooral langs de Schlei en in de historische Altstadt. Hotel Strandleben behoort tot de absolute toppers: modern, licht, direct aan het water en met een uitstekend restaurant. Wie liever in een karakteristiek pand verblijft, vindt in Hotel Zollhaus een charmante en hoog gewaardeerde optie, gevestigd in een voormalig douanehuis. Voor reizigers die comfort en een centrale ligging zoeken, is Hotel Alter Kreisbahnhof een populaire keuze — een stijlvol gerenoveerd stationsgebouw met ruime kamers en een warme sfeer.
We bezochten Schleswig en Haithabu op uitnodiging van het Duits Verkeersbureau. De blog hebben we onafhankelijk en objectief geschreven op basis van eigen indrukken.
Dit interesseert je wellicht ook
Genoten van dit verhaal?
Wij vinden het heerlijk om onze reiservaringen met je te delen. Vond je dit een leuk of nuttig artikel? Dan kun je ons bedanken door ons virtueel te trakteren op een kop koffie. Jouw support helpt ons om de mooiste plekjes te blijven ontdekken en deze tips met je te blijven delen. Klik op de gele button en de rest wijst zich vanzelf. Bedankt voor je betrokkenheid!
