Samboja Lodge in Borneo: orang-oetans en zonneberen
Samboja Lodge in Borneo: orang-oetans en zonneberen
In november maakten we een onvergetelijke duiktrip naar de Derawaneilanden in Oost-Kalimantan. Na onze duikavonturen wachtte een heel andere wereld op ons in district Samboja bij Balikpapan. Hier bezochten we het bijzondere Samboja Lestari, een laatste hoop voor bedreigde dieren. In dit reservaat keken we recht in de slimme ogen van geredde orang-oetans, die mogelijk ooit terugkeren naar hun junglebestaan. We zagen verder de zeldzame Borneose beren in hun ruime verblijf. Buiten het park gleden we per boot over een brakwaterrivier, waar neusapen zich tussen het bladerdak vertoonden. Ons bezoek aan deze verborgen wildernis van Borneo, hadden we voor geen goud willen missen.
Aankomst bij Samboja Lodge
We landen op de grote, moderne luchthaven van Balikpapan met een gevoel van opwinding. Vanuit het vliegtuigraampje zagen we eerder talloze kolenschepen, enorme drijvende containers die door kleine bootjes werden voortgetrokken. Het luxe vliegveldcomplex is waarschijnlijk gefinancierd met winsten uit die kolenhandel. Bij de uitgang wachten twee chauffeurs op ons, nodig voor onze groep van vijf en onze bergen bagage.
De rit naar Samboja Lodge duurt langer dan verwacht, ruim een uur over steeds rustiger wordende wegen. Het laatste stuk rijden we in complete duisternis, alleen verlicht door koplampen. Samboja Lodge is niet zomaar een verblijf, maar een reddingscentrum voor orang-oetans en andere bedreigde diersoorten. Hier rehabiliteren ze geredde apen en werken ze aan herbebossing van voormalige landbouwgronden.
Bij aankomst verloopt het inchecken soepel. We dumpen onze koffers in de kamers en haasten ons naar het restaurant. Een uitgebreid buffet met heerlijke Indonesische gerechten wacht op ons. Tijdens het eten kijken we naar een grote tv die beelden toont van het werk met de orang-oetans. Sommige verhalen zijn ontroerend, andere doen ons glimlachen om de streken die met name de kleine apen uithalen. Na deze maaltijd voelen we ons klaar voor het echte avontuur. We spreken af met gids August voor morgenochtend acht uur.
Orang-oetans en Borneose beren in Samboja Lestari
Na het ontbijt ontmoeten we stipt om acht uur onze gids August. Met een brede glimlach begroet hij ons en neemt de leiding. We volgen hem over een slingerend bospad naar beneden, waar de vochtige junglelucht ons omhult.
“Hier komen we bij de orang-oetan eilanden”, zegt August terwijl hij naar door water omheinde gebieden wijst. Het zijn geen echte eilanden, maar stukken land waar orang-oetans veilig kunnen leven. Samboja Lodge is onderdeel van de Borneo Orangutan Survival (BOS) Foundation, opgericht in 1991. “We hebben hier 112 orang-oetans onder onze zorg”, vertelt hij. De stichting redt deze mensapen uit situaties van habitatverlies en conflicten. Veel dieren zijn gered uit de illegale huisdierenhandel of ontboste gebieden.
We leren dat de dieren die we nu te zien krijgen getraumatiseerd zijn. “Deze orang-oetans hier kunnen nooit meer terug naar het wild”, zegt August zacht. Sommige zijn als huisdier gehouden en missen de noodzakelijke overlevingsvaardigheden voor de jungle. Anderen hebben chronische ziektes of fysieke beperkingen die hen kwetsbaar maken.
Voedertijd voor de orang-oetans
Het wordt voedertijd. Een verzorger in een klein bootje meert behendig aan bij elk eiland. Hij gooit fruit en andere voedingsmiddelen op een houten platform. “De orang-oetans moeten zelf hun voedsel ophalen”, legt August uit. “Dit stimuleert natuurlijk gedrag.” Voor sommigen is dit al een uitdaging. Een vrouwtje zit doelloos te staren, haar lege ogen op ons gericht.
“Kijk, een volwassen mannetje”, wijst August naar een orang-oetan met grote wangkwabben, een teken van dominantie en volwassenheid. We volgen de boot van eiland naar eiland, fotograferend terwijl August verhalen vertelt. De stichting redt niet alleen dieren, maar werkt ook aan herbebossing. Het terrein was ooit kaal en ontbost voor landbouw.
Ontmoeting met de Borneose beren
De afstanden zijn groot, dus brengt een pick-up truck ons naar het berenreservaat. Hygiëne is hier belangrijk. August geeft ons mondkapjes, wat flashbacks naar de covid pandemie oproept. “Deze beren zijn kwetsbaar voor menselijke ziektes”, legt hij uit. Het Sun Bear Sanctuary huisvest ongeveer zeventig Maleise beren, gered uit illegale handel of ontbossing. Ondanks het hek komen we dichtbij. Een beer zit ontspannen in een boom, een ander schuilt in struikgewas.
August vertelt dat zonnebeertjes de kleinste berensoort zijn en ernstig bedreigd. “Ze worden vaak gestroopt voor hun galblaas, gebruikt in traditionele medicijnen”, zegt hij. De beren hebben toegang tot bosrijke verblijven als permanent toevluchtsoord.
Voedertijd voor de beren
Een verzorger brengt kleine voedselpakketten. De beren komen nieuwsgierig tevoorschijn. Met hun lange tong, perfect voor het verzamelen van honing, smullen ze van het eten.
“Deze dieren kunnen niet meer terug naar de natuur”, zucht August. Een toegewijd team verzorgt ze dagelijks. Ze leven hier veilig, beschermd tegen bedreigingen. Terwijl een jonge beer speelt, beseffen we de waarde van dit werk. Samboja Lodge doet meer dan redden – het herstelt wat de mens heeft afgebroken.
Het kantoor en de uitzichttoren
August leidt ons naar het BOS Foundation-kantoor, verscholen tussen bomen. “Hier klopt het hart van onze operatie”, zegt hij. Binnen hangen informatiepanelen met het verhaal van Samboja Lestari.
We zien foto’s van de indrukwekkende transformatie. “Dit was Samboja in 2000”, wijst August naar een kaal landschap. Jarenlange ontbossing en branden maakten de grond onvruchtbaar. De beelden zijn kaal en troosteloos.
De volgende foto’s tonen herstel: jonge boompjes, wegen, waterreservoirs. “We plantten meer dan 100 inheemse boomsoorten”, zegt August trots. “Elke soort heeft een functie.” De tijdlijn eindigt met 2024, een weelderig groen landschap. “Van kale vlakte naar regenwoud in minder dan 25 jaar”, glimlacht hij. “De natuur is veerkrachtig als je haar een kans geeft.”
Andere projecten van de BOS Foundation
August vertelt dat BOS Foundation ook actief is in Nyaru Menteng Rehabilitation Centre in Centraal-Kalimantan, met 280 orang-oetans. Dit centrum, opgericht in 1999, is het grootste rehabilitatiecentrum ter wereld.
“En het Mawas Conservation Program”, vervolgt hij. Dit beschermt 309.000 hectare veenmoeras in Centraal-Kalimantan, met ongeveer 2.550 wilde orang-oetans. Het gebied leed onder het mislukte Mega Rice Project, waarbij kanalen werden gegraven om het moeras droog te leggen. “Nu blokkeren we die kanalen en planten bomen om het ecosysteem te herstellen”, vertelt August. “We werken met lokale gemeenschappen aan duurzame landbouw.”
Na alle informatie te hebben verwerkt, nodigt August ons uit om de uitzichttoren te beklimmen. We beginnen aan de klim terwijl het zweet over onze ruggen loopt in de vochtige hitte. Maar eenmaal boven is het uitzicht adembenemend. Voor ons strekt zich een groene zee uit van boomtoppen. “Dit is waar we het allemaal voor doen”, fluistert August, terwijl we in stilte genieten van het panorama.
Relaxte afsluiting van de dag
Tegen het einde van de middag relaxen we met een verfrissend Bintang-biertje. “Elk biertje dat we hier drinken, helpt de stichting”, grapt iemand. We weten dat ons verblijf direct bijdraagt aan het belangrijke werk. Met dat geruststellende gevoel genieten we van de avond, uitkijkend naar morgen.
Wandeling door de jungle en een fraaie boottocht
De volgende ochtend maken we een laatste wandeling met August. Niet om apen of beren te zien, maar om het bos zelf te ervaren. “Dit was kale grond”, vertelt hij. “Het is verbazingwekkend hoe snel de natuur zich herstelt als je haar de kans geeft.”
We volgen August door het groen, waar hij bijzondere planten en wilde orchideeën aanwijst. Ook zien we diverse kleurrijke spinnensoorten. August bukt bij een klein holletje. “Hier woont een tarantula”, fluistert hij. Met een takje tikt hij voorzichtig bij de ingang. Na enkele pogingen verschijnt een behaard pootje, gevolgd door nog een. De tarantula komt niet helemaal tevoorschijn en trekt zich snel terug. “Ze zijn erg schuw”, legt August uit.
Boottocht over de Zwarte Rivier
’s Middags maken we een boottocht over de Sungai Hitam, de Zwarte Rivier. Een taxibusje brengt ons naar de aanlegsteiger, waar een ranke houten boot op ons wacht. De schipper en August helpen aan boord, en we glijden het water op. We varen tussen hoge nipa palmen, een soort mangrove die het landschap domineert. Het is prachtig hoe de rivier door dit groene labyrint slingert.
August en de schipper turen naar de oevers. Plots wijst de schipper naar een tak over het water. “Daar!”, fluistert hij. We zien een opgerolde adder die vredig slaapt in de schaduw. De boot glijdt dichterbij zodat we het dier goed kunnen bekijken.
Maar de echte sensatie komt even later. “Neusapen!”, roept August opgewonden. In de boomtoppen zien we beweging. Het zijn inderdaad neusapen, met hun kenmerkende grote neuzen. De dieren springen behendig van tak naar tak, hoog in de bomen. We proberen wanhopig een goede foto te maken, maar de apen zitten steeds achter takken en bladeren.
“Deze apen zijn endemisch voor Borneo”, legt August uit. “Ze zijn ernstig bedreigd door habitatverlies.” De Sungai Hitam is een van hun laatste leefgebieden. We passeren een klein dorpje aan de waterkant. Eenvoudige houten huizen staan op palen. Kinderen zwaaien enthousiast, volwassenen groeten vriendelijk. Het contrast met onze lodge is groot.
Afscheid van Samboja
Terug in Samboja Lodge nemen we afscheid van August. We bedanken hem voor zijn deskundige uitleg. Hij liet ons niet alleen dieren zien, maar ook het belang van het werk van de BOS Foundation.
Bij het avondeten praten we na over alles wat we zagen en leerden. We zijn het eens: dit bezoek hadden we niet willen missen. De combinatie van natuur, dieren en beschermingswerk maakte diepe indruk. “We moeten ook eens naar Nyaru Menteng en het Mawas Conservation Program”, oppert iemand. Deze andere projecten van de BOS Foundation in Centraal-Kalimantan klinken minstens zo indrukwekkend. We hopen dat we ooit nog de gelegenheid hebben om ook daar eens langs te gaan.
Met een laatste Bintang-biertje proosten we op een geslaagd verblijf. Morgen wacht een nieuwe bestemming, maar de herinneringen aan Samboja Lodge zullen we nog lang koesteren.
Veelgestelde vragen over een bezoek aan Samboja Lodge
Samboja Lodge is een eco-lodge en rehabilitatiecentrum voor orang-oetans en andere bedreigde diersoorten. Het ligt in het Samboja-district nabij Balikpapan op het eiland Borneo, Indonesië.
Bezoekers komen voor het unieke rehabilitatieprogramma voor orang-oetans en Borneose beren. Maar ook voor de prachtige natuur en het ondersteunen van het beschermingswerk van de BOS Foundation.
De lodge ligt ongeveer een uur rijden van de luchthaven van Balikpapan. Het vervoer wordt meestal geregeld door de lodge.
Je kunt orang-oetans en Borneose zonberen observeren, wandelen door het herbeboste regenwoud, en het kantoor van de BOS Foundation bezoeken. Wat verder weg van de Samboja Lodge kun je een prachtige boottocht maken over de Sungai Hitam (Zwarte Rivier).
De BOS Foundation richt zich op het redden, rehabiliteren en beschermen van orang-oetans en andere bedreigde diersoorten in Indonesisch Borneo. En op het herstellen van hun natuurlijke leefomgeving.
Veel orang-oetans in Samboja Lodge zijn getraumatiseerd en kunnen niet meer terug naar het wilde regenwoud. Ze leven in een veilige, natuurlijke omgeving binnen het reservaat.
De Maleise zonneberen zijn de kleinste berensoort ter wereld en worden bedreigd door stroperij en habitatverlies. In Samboja Lodge krijgen ze een veilig toevluchtsoord.
Naast Samboja Lestari beheert de BOS Foundation het Nyaru Menteng Rehabilitation Centre en het Mawas Conservation Program. Deze beide zijn gericht op orang-oetans en natuurherstel in Zuid-Kalimantan.
De droge maanden van mei tot september zijn ideaal om de dieren te zien en te genieten van wandelingen en boottochten zonder veel regen. Overigens waren wij er in november en hadden nauwelijks regen.
De opbrengsten van het verblijf en activiteiten ondersteunen direct het werk van de BOS Foundation, waaronder dierenopvang, rehabilitatie en herbebossing.
Neem comfortabele wandelschoenen, insectenwerende middelen, lichte kleding, een camera en eventueel een regenjas mee.
Boekingen kunnen via de officiële website van Samboja Lodge of via erkende reisorganisaties die ecotoerisme in Borneo aanbieden.
Ja, er is wifi beschikbaar. Wel stimuleert de lodge om te genieten van de natuur en het digitale gebruik te beperken.
De BOS Foundation biedt soms vrijwilligersprogramma’s aan, maar deze vereisen meestal een langere inzet en voorafgaande aanmelding.
